Kamyon fabrikası denince akla Aksaray gelmezdi. Otomarsan'ın otobüs üretimi İstanbul'daydı; Anadolu'nun ortasındaki bir şehre ağır vasıta yatırımı götürmek ise sıra dışı bir karardı. Ama 1986'da orada bir montaj bandı çalışmaya başladı ve kırk yıla yaklaşan bir hikaye buradan doğdu.
Anadolu'ya yatırım kararı
1984 yılında Daimler-Benz AG'nin Türkiye genel temsilcisi olan Otomarsan, ülkenin büyüme potansiyelini görerek Anadolu'da yatırım yapmaya karar verdi. Kaynaklara göre kamyon üretimi için alınan yatırım kararının tutarı 46,9 milyon avro oldu. Neden Aksaray'ın seçildiğine gelince, elimizdeki kaynaklar gerekçeyi ayrıntılandırmıyor; bilinen tek şey, kararın bir "Anadolu yatırımı" olarak çerçevelendiği. Sonuç ise ortada: iki yıl sonra Aksaray, Türkiye'nin kamyon haritasına yazıldı ve ilk seri üretim kamyonlar bu şehirde bantlardan inmeye başladı.
İlk kamyon 1922
Fabrika 11 Ekim 1986 tarihinde, dönemin Başbakanı Turgut Özal'ın katıldığı törenle açıldı. Ağır sınıf kamyon, Unimog, motor ve aks üretmek üzere kurulan tesisin ilk ürünü Mercedes-Benz 1922 oldu; ardından 2622 geldi. Başlangıç kapasitesi yılda 3.600 kamyondu. İlk yılın gerçekleşmesi ise bugünün ölçüleriyle mütevazıydı: 85 kamyon ve 290 çalışan.
1987 ile 1990 arasında yapılan 12,8 milyon avroluk ek yatırımla kapasite yılda 5.600 adede çıktı. Şirketin unvanı 1990'da Mercedes-Benz Türk A.Ş. oldu. Fabrika 1994'te ISO 9002 belgesini alarak bu belgeyi alan ilk Türk otomotiv ana sanayi tesisi oldu; 1998'e gelindiğinde yıllık kapasite 10.200 adede ulaşmıştı.
On altı araçlık ilk ihracat
Dönüm noktası 2001 yılıydı. Fabrikanın ilk ihracatı yalnızca 16 araçtan oluşuyordu ve Polonya, Macaristan ve Letonya gibi pazarlara gitti. Aynı dönemde hatta Axor da girdi. Fabrika o sırada on beşinci yılındaydı; Anadolu'daki tesis, iç pazarın ötesinde ilk kez sınamaya çıkıyordu. Sonraki yıllarda yol Batı'ya uzandı: 2016'ya gelindiğinde Aksaray'dan çıkan araçlar 33 ülkeye, aralarında Fransa, İspanya, Almanya, Polonya ve İtalya'nın da bulunduğu pazarlara gidiyordu.
Ağır sınıfın öne çıkan modeli Actros ise 2010'un sonunda Aksaray'da üretilmeye başlandı. Dönemin yönetim kurulu başkanı Wolf-Dieter Kurz, bunun şirketin pazardaki konumunu güçlendireceğini söylemişti.
Kapasiteyi ikiye katlamak
Fabrika 2015'te 19.688 araç üretti ve 6 tonun üzerindeki segmentte 14 yıl üst üste pazar lideri oldu. Bu, ilk yılın 85 kamyonunun yaklaşık 230 katıydı. Şubat 2016'da açıklanan 113 milyon avroluk yatırımın hedefi, kapasiteyi iki katına çıkarmak ve çalışan sayısını 1.800'den 3.000'e yükseltmekti. Yeni işe alımların yaklaşık yüzde 75'i mavi, yüzde 25'i beyaz yakalı olacak, fabrika 2018'e doğru üç vardiyaya geçecekti. Otuzuncu yıla gelindiğinde toplam üretim 232.256 adede ulaşmıştı; sonraki dönem ise çok daha hızlı aktı. Fabrika 35. yaşına girerken, 2001'den beri yapılan ihracat 86 binin üzerine çıkmış, Türkiye'nin kamyon ihracatının yüzde 80'i buradan yapılır olmuştu. Aynı dönemde toplam yatırım 500 milyon avroyu aşmıştı.
Mercedes şehri
Fabrika 20 Ağustos 2021'de 300.000. kamyonunu üretti. Yani ilk 232 bin adet otuz yılda, sonraki yaklaşık 68 bin adet beş yıldan kısa sürede yapılmıştı. 400.000. kamyon ise 2025'te banttan indi; bir Actros L 1848 LS'ydi. 300 binden 400 bine geçiş yalnızca dört yıl sürdü. Şirket verilerine göre 128 binin üzerinde araç 70'ten fazla ülkeye ihraç edildi, son beş yılın ihracat geliri yaklaşık 4 milyar avro oldu ve Türkiye'de üretilen her 10 kamyondan 7'si Aksaray'dan çıkıyor. Şirketin üst yönetimi 2021'de Aksaray'ı "Mercedes-Benz şehri" diye tarif etmişti; 2018'de burada kurulan Ar-Ge merkezi de Mercedes-Benz kamyonlarının yol testi onayı için küresel merkez olarak çalışıyor. Kuruluştan bugüne yapılan toplam yatırım ise 600 milyon avronun üzerinde. Şirket, 35. yıl açıklamasında ISO 50001 kapsamında araç başına enerji tüketimini yüzde 35 azalttığını ve atıkların yüzde 98'ini geri dönüştürdüğünü de belirtmişti.
1986'daki 290 çalışan, bugün 1.800'ü aşan bir kadroya dönüştü; 1922'yle başlayan model listesi Actros ve Arocs'a uzandı. Fabrika 2026'da kırkıncı yılını dolduruyor.
